All documents and files on these pages are © Copyright 1995, 1996, 1997 John H. Somsen Jr.


Problems or comments? Please contact somsen@crocker.com


John H. Somsen Jr.


Kloek boek over de Achterhoekse familie Somsen

Dagblad de Gelderlander - 3 augustus 1997

 


Door TON TIJDINK
AALTEN - „ Heel aantrekkelijk, maar nog moeilijker te bewijzen, is de opvatting dat de Somsens afstammen van de oudtestamentische richter Simson. Ter ondersteuning voor deze opvatting worden onder meer aangevoerd de gelijke medeklinkers en een aantal uiterlijke, nogal Semitische kenmerken, die voorkomen in bepaalde takken van de familie.”


Robuust is het boek ‘Somsen, omnes generationes’ (alle geslachten) in elk geval. Het ruim driehonderd pagina's tellende fraai gebonden werk, dat zaterdag op de familiereŁnie in Lievelde gepresenteerd wordt, bevat niet alleen de lijsten met genealogische gegevens. Op ruim honderd rijk geÔllustreerde pagina's gaan samenstellers Derk en Theo Somsen in op de familiegeschiedenis. Daarbij is ook een rol weggelegd voor de verhalen en mythen uit eigen kring.


Minder bijbels, maar zeker zo aanvaardbaar is de uitleg dat de naam vermoedelijk stamt van de in de Aaltense buurtschap IJzerlo gelegen boerderij Sompsstedeken (nu het aan de Westendorpweg gelegen Somsenhuis). Een naam die verwijst naar de moerassige bodemgesteldheid ter plekke. In het pachtregister van 1609 wordt de naam Sumbs genoemd (te vergelijken met het Duitse Sumpf).


Het had niet veel gescheeld of de familienaam was er niet meer geweest: Roelof Sumps (geboren rond 1640) kreeg twee dochters. Maar omdat Geert Boeinck bereid is bij Mechteld Sumps in te trekken, is vanaf dat moment de naam veilig gesteld. Want op dat moment verandert men nog van naam als men op een andere boerderij komt te wonen.


Veepest
De Republiek der Nederlanden, de tachtigjarige oorlog en de reformatie komen in het boek zijdelings aan de orde. Maar tegelijkertijd wordt duidelijk gemaakt in hoeverre die ontwikkelingen van belang zijn voor de eenvoudige boeren in IJzerlo. Zo wordt duidelijk gemaakt dat de ‘Gouden Eeuw’ aan de provincie grotendeels voorbij is gegaan. Een hoge belastingdruk was nodig om vier oorlogen met Engeland, de strijd tegen de Fransen en de troepen van de bisschoppen van Munster en Keulen te bekostigen.


Maar ook in de achttiende eeuw hebben de Somsens het niet gemakkelijk. Enkele jaren nadat ze zes weken op eigen kosten Engelse troepen ingekwartierd kregen, brak de veepest uit. Zowel in 1763 als in 1774 kost dat een paar honderd stuks vee. Bovendien houden zich rovers en dieven op in de omgeving. Ondanks de voortdurende onzekerheid worden die eeuw ondanks de hoge kindersterfte zeventig Somsens geboren, en is de familie niet meer weg te denken. Ze vliegen uit naar Dinxperlo en Varsseveld.


Pas in de negentiende eeuw zullen enkele Somsens de provincie en zelfs Nederland verlaten. De eerste is vermoedelijk de jonge Somsen geweest, die Napoleon vergezelde op z’n tocht naar Rusland. Van de jongen die in 1811 twintig jaar is en waarover dat verhaal in familiekring de ronde doet, ontbreken alle overige gegevens...


Waterloo
Zeker is dat Garrit Jan Somsen, beroepsmilitair, bij de slag bij Waterloo (juni 1815) meevocht. „ Op Garrit Jan maakte deze veldslag een onuitwisbare indruk, want in zijn latere leven heeft hij er nooit ook maar ťťn woord over willen loslaten”, aldus de schrijvers. Dat deed hij wel na de Tiendaagse veldtocht in augustus 1831, toen hij opmerkte dat de Belgen veel gemener waren dan de Franse soldaten bij Waterloo. Twee andere vrijgezelle Somsens waren eveneens van de partij, getuige draagmedailles en een gedenkpenning.


Waar de Somsens daarvoor veelal ongeletterd zijn, oefent na 1820 het onderwijs grote aantrekkingskracht op hen uit. Aan het eind van de eeuw worden er zelfs veel onderwijzer of leraar.


Een aantal Somsens vertrekt in de tweede helft van de vorige eeuw naar Amerika, zoals ook Hendrika Johanna Somsen. Ze trouwt in 1883 met Berend Hendrik Fukkink, die om taaltechnische redenen z’n naam wijzigt in Fern. Berend, die later met z’n stiefdochter wil trouwen, wordt om die reden uit de Christian Reformed Church gezet.


Met de komst van haar broer Jan Hendrik in 1881 ontstaat een nieuwe uitgebreide Somsen-tak in de VS. Een aantal nazaten zal komende zaterdag van de partij zijn op de familiereŁnie, waar ze voor 75 dollar het ook door hen te lezen boek (op de even bladzijden staat de Engelse vertaling) ongetwijfeld zullen kopen.